Demir Eksikliği

0

Demir, vücudumuz için oldukça önemli bir mineraldir. Demire ihtiyacımız çok çeşitli vücut fonksiyonlarında kendini göstermektedir. Bunların en önemlilerinden birisi kan hücrelerimiz aracılığıyla vücuda oksijen taşınmasıdır. Hücrelere iletilen oksijen mitokondri adındaki organelde enerjiye dönüşür. Peki demirin bu süreçteki işlevi nedir?

Vücudumuzdaki Demir

Oksijeni akciğerlerden alıp vücudumuza taşıyan kan hücreleri alyuvarlardır. Bu taşınmaya yardımcı olan ise “hemoglobin” adı verilen bir proteindir. Demir hemoglobin üretimi için önemli bir elementtir. Vücudumuzda bulunan demirin %70’i hemoglobin adı verilen kırmızı kan hücrelerinde ve miyoglobin adı verilen kas hücrelerinde bulunur. Miyoglobin, kas hücrelerinde oksijeni kabul eder, depolar, taşır ve serbest bırakır.

Vücut demirinin yaklaşık %6’sı solunum ve enerji metabolizması için gerekli olan bazı proteinlerin ve kolajen ve bazı nörotransmitter maddelerin sentezinde yer alan enzimlerin bir bileşenidir. Demir ayrıca uygun bağışıklık fonksiyonu için gereklidir.

Vücuttaki demirin yaklaşık %25lik kısmı ise hücrelerde bulunan ve kanda dolaşan ferritin olarak depolanır.

Demir Eksikliği Nedir?

Halk arasında kansızlık olarak da bilinen demir eksikliği, kandaki kırmızı kan hücrelerinin yapısında oksijeni taşınması ve bu hücrelerin kırmızı olmasını sağlayan hemoglobin miktarının azalmasıdır. Bu da çeşitli nedenlerden dolayı vücutta ihtiyaç duyulan demirin karşılanmaması durumunda ortaya çıkar. Kandaki demir oranı düşük olduğunda alyuvar üretimi azalır ve sonuç olarak hücre, doku ve organlara taşınan oksijen miktarı azalır. Yeterli oksijeni alamayan hücreler ihtiyaç duyulan enerjiyi tam anlamıyla üretemez ve yorgun, güçsüz ve nefes almada zorluklar yaşayabilirsiniz.

Dünyada en sık rastlanan anemi yani kansızlık türü demir eksikliğidir. Demir eksikliğinin sonraki aşaması anemidir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre; hemoglobin değerlerinin hamile olmayan kadınlarda 12 gr/dl, erkeklerde 14 gr/dl’nin altına düşmesi durumu “anemi” olarak adlandırılmaktadır. İstatistiklere göre dünyada kadınların %35’inde, erkeklerin %20sinde ve hamilelerin %50’sinde demir eksikliği görülmektedir.

Neden Kadınlarda Daha Çok Görülür?

Kadınlarda demir eksikliği anemisi görülme nedeni menstrüal döngü ve hamilelik durumlarıyla açıklanmaktadır. Özellikle doğurganlık çağında olanlar, demir ihtiyacı artmış olan hamile ve emziren anneler ilk sırayı alır. Nedenine gelecek olursak; hamile kadınlarda bebeğin ana rahminde gelişimi sürecinde demir kullanımının artmasıdır. Bu durum bebek doğduktan sonra süt verme sürecinde de devam eder, süt yaparken demir kullanılır.

Yetişkinlerde Demir Eksikliğinin En Çok Görüldüğü Durumlar Nelerdir?

  • Beslenmenizde yeterli demiri almazsanız:

Vücudumuz düzenli olarak yediğimiz yiyeceklerden demir alır. Demir bulunan yiyecekleri az alırsanız demir eksikliği meydana gelebilir. Düşük dengeli vejetaryen diyet bazen demir eksikliğine sebep olabilmektedir. Vejetaryen diyetin sınırladığı gıdalardan olan et, süt, yumurta gibi yiyecekler demir bakımından zengindirler. Bunun yanı sıra yeşil sebzelerde de bolca demir bulunur. Bu nedenle vejetaryen diyet yapanların bu dengeyi iyi tutmaları gerekmektedir.

Vücudunuza almanız gereken demir miktarı yaşınız ve cinsiyetinize bağlı olarak değişir. Erkekler günde en az 8 miligrama ihtiyaç duyarlar. 50 yaş ve altındaki kadınlar ise daha fazla demire ihtiyaç duyarlar, bu miktar günlük 18 miligram olabilmektedir.

  • Vücuda Alınan Demir Emilemezse:

Yediğimiz yiyeceklerden gelen demir ince bağırsaklarda emilip kan dolaşımına aktarılır. Ancak bazı durumlarda bu sistem tam çalışmayabilir. Çölyak hastalığı gibi bağırsakların sindirilmiş gıdalardan besinleri emme yeteneğini etkileyen bir bağırsak bozukluğu demir eksikliği anemisine sebep olabilir.

  • Düzenli Egzersiz Yapan Sporcu iseniz:

Demiri vücuttan terleme yoluyla atarız. Düzenli egzersiz durumlarında vücudun demir ihtiyacı artabilir. Bu nedenle sporcuların buna dikkat etmesi gerekmektedir.

Demir Eksikliğinin 8 Belirtisi

  • Alışılmadık Yorgunluk Hissi

Demir eksikliğine bağlı olarak hemoglobin üretilmesinde aksamalar meydana gelir ve vücuda yeterli oksijen taşınamaması durumuyla karşılaşılır. Bu nedenle de gereken enerji sağlanamaz. Yorgun hissetmekle birlikte;

  • Güçsüzlük
  • Konsantrasyonda zorluk
  • Az üretkenlik gibi sorunlar yaşanabilir.
  • Solgun Cilt

Kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobin kana kırmızı rengini verir, bu nedenle düşük demir seviyeleri kanın daha az kırmızı olmasına sebep olabilir. Demir eksikliği bulunan insanlar sağlıklı pembe cilt rengini kaybeder. Göz altlarında, diş etlerinde veya tırnaklarda bu solmalar gözükebilir.

  • Nefes Darlığı

Demir eksikliğinin oksijen taşınmasını aksattığını söylemiştik. İşte bu nedenle vücudumuz daha fazla oksijen almaya çalıştıkça solunum hızı artar. Bu sırada da nefes darlığı meydana gelebilir.

  • Baş Ağrısı ve Baş Dönmesi

Baş ağrısı ve baş dönmesi demir eksikliğinin bir işareti olabilir. Hemoglobin eksikliği, yeterli oksijen bulunamaması anlamına gelir bu da kan damarlarının şişmesine ve basınç oluşturmasına neden olur.

  • Kalp Çarpıntıları

Demir eksikliğinde düşük hemoglobin seviyeleri, kalbin oksijen taşımak için ekstra çalışmak zorunda olduğu anlamına gelir. Bu, düzensiz kalp atışlarına veya anormal derecede hızlı attığı hissine yol açabilir.

  • Huzursuz Bacak Sendromu

Demir seviyesindeki düşüş, vücudun hareketi için hayati önem taşıyan dopaminin azalmasına sebep olarak huzursuz bacak sendromunu tetikleyebilir. Dopamin beyin ve sinir sistemi arasında elçi görevi görerek, beyne hareket düzenleme ve koordine etme konusunda yardımcı olur. Huzursuz bacak sendromuna sahip insanlar bacaklarında hoş olmayan dürtüler, kaşıntılar ve istemsiz hareketler hissederler. Genellikle geceleri dopamin miktarının düşmesine bağlı olarak geceleri daha sıkıntı bir hal alır.

  • Kuru Cilt ve Sağlıksız Saçlar
  • Tırnakların Kırılması

Bunların dışında alışılmadık istekler, anksiyete, soğuk el ve ayaklar ve sıklıkla oluşan enfeksiyonlar da demir eksikliği belirtisi olarak görülebilir. Bazen hiç belirti olmadığına da rastlanmıştır. Bu nedenle düzenli takip edilmesinde fayda vardır. Kontrolü ise kan testi ile yapılmaktadır.

Kaynakça:

  • https://www.ucsfhealth.org/education/hemoglobin-and-functions-of-iron
  • https://www.webmd.com/a-to-z-guides/iron-deficiency-anemia##1
  • https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/iron-deficiency-anemia/symptoms-causes/syc-20355034
  • https://www.healthline.com/nutrition/iron-deficiency-signs-symptoms#section8
  • https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/iron-deficiency-adults
  • https://www.memorial.com.tr/saglik-rehberleri/demir-eksikligi/
  • https://www.medicalpark.com.tr/demir-eksikligi/hg-1949
  • https://www.livhospital.com/liv-saglik-kosesi/kadinlarda-sik-gorulen-bir-sorun-kansizlik

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.