Plasebo Etkisi: Beynimizin Bize Oynadığı Bir Oyun

0

Plasebo etkisi, farmakolojik açıdan etkisiz olan ilaçların telkine bağlı iyileştirici bir etki ortaya çıkarmaları şeklinde ifade edilir. Plasebo Latince kökenli bir kelime olup, hoşnut etmek ifadesi ile eş anlamlıdır.

Plasebo etkisi oluşturmak için vücuda ağız, burun veya enfeksiyon yoluyla verilen ilaç ardından telkin aşamasına geçilir. Bu kapsamda ilaçların tedavi edici bir gücü yoktur. Tedavi hastanın verilen ilacın kendisini iyileştireceğine inanması ve bunu düşünmesi ile sağlanır.

Plasebo Etkisi Tarihçesi

Plasebo etkisinin tarihi geçmişi, 1785 yılında George Motherby tarafından yayınlanan Yeni Tıp sözlüğüne dayanır. Plasebo kontrollü testinin gerçekleştirilmesi ise 1801 senesinde John Haygarth tarafından yayınlanmıştır.

14 yüzyılda Plasebo cenazelere katılamayan aile fertlerinin yerini dolduracak olan ve para ile tutulan ağlayıcılara verilen isimdir. Daha sonra, bu isim etkisiz ilaçların telkine bağlı iyileştirme etkilerini ifade etmek için tıp literatürüne dahil edilmiştir.

Bu aşamalar ardından ise tıp alanında uzman birçok doktor farklı araştırma teknikleri ile Plasebo etkilerini gözlemlemeye karar vermiştir. Depresyon, kanser, bağırsak sendromları, kronik göğüs ağrıları gibi sorun teşkil eden bir çok alanda Plasebo etkisi kullanılarak iyileşme sürecinde ne kadar ilerlenebildiği gözlemlenmiştir.

Bu kapsamda yapılan birçok araştırmada olumlu sonuçlar alınırken, başarılı neticeler için belirli süreçlerin gerektiği kanısına varılır. Bu süre etkisiz ilaçlar ile tedavide gerekirken, cerrahi operasyonlarda Plasebo etkisi elde etmek için her hangi bir süreç gerekmediği saptanmıştır.

Plasebo Etkisi Testi

Plasebo etkisi testi, hastalar üzerine telkine bağlı gelişmenin yüksek olduğu ve etkisiz ilaçların tedaviye yardımcı olabileceği kanısına ulaşıldığı test çeşididir. İlk Plasebo testi ise 1955 yılında Henry Beecher tarafından yapılmıştır.

Bu test kapsamında hasta gurubuna tedaviye katkı sağlayan ilaçların yanında zararsız ve hiçbir etkisi olamayan kapsüller verilmiş ve tedavide sağlanan başarıların % 32’sinin Plasebo etkisine bağlı olarak elde edildiği kanıtlanmıştır. Yapılan çalışma ‘’Kuvvetli Plasebo’’ isimli makale ile 1955’te yayınlanmıştır.

Testler kapsamında, hastalar üzerinde gözlemlenen Plasebo etkisinin belli değişkenlere göre yön aldığı kanısına ulaşılır. Doktorun daha fazla ilgilendiği, telkinde bulunduğu ve ilaçların iyileşme sürecini nasıl hızlandırdığını anlattığı hastalarının, Plasebo etkisini daha hızlı bir ortaya çıkararak, daha yüksek iyiye gitme oranına sahip oldukları gözlemlenmiştir. Test kapsamında alınana verilere göre, etkisiz kırmızı renkli ilaçlar beyaz ilaçlardan, kapsül görünümlüler hap görünümlülerden, enjekte edilenler ise kapsüllerden daha çok Placebo etkisini tetikler.

Etki testi kapsamında hastalar hiçbir tedavi ilerlemesi sunmayan ilaçları kullanırken, belirli yüzdelerde iyileşme sonuçları gösterirler. Bu süreçte ise ilaçların sadece kendilerini iyileştireceğini, en ilaçları kullandıklarını bilirler. Bu bilgi haricinde edindikleri diğer detay ise doktorların kendilerine verdikleri tam destek ve moral, motivasyon konuşmalarıdır. Bu kapsamda hastalarda ilk gözlemler ardından %32 ve ilerleyen süreçte % 60’lara varan iyileşmelerin ilaçsız sağlandığı tıpta büyük yankı uyandırır. Ardından ise yeni araştırmalara devam eder.

Plasebo Etkisi Örneği

Plasebo etkisi paradigması şöyledir:

  • Bir yarıyıl başında eğitim kurumunun yöneticileri tarafından öğretmenlere 5B sınıfının not ortalaması yüksek ve zeki öğrencilerden oluşturulduğu bu kapsamda eğitmenlerin bu konuya dikkat ederek çocuklara yaklaşmaları gerektiği açıklanır.
  • Ders yılı tamamlandığında ise sınıftaki tüm öğrencilerin başarı notlarını oldukça yüksek aldıkları gözlemlenir.
  • İşin iç yüzünde ise 5B sınıfı tamamen kura ile oluşturulmuş ve bu sınıf için özel bir eleme yapılmamıştır.
  • Bu kapsamda öğrenci ve öğretmenler şaşırarak duruma bir yorumlama getirmeye çalışırlar. Öğrenciler sınıfa çok özel ve başarılı bir öğretmen gönderildiğini ve bu yüzden başarılarının arttığını, öğretmenler ise çocukların çok zeki olduklarını düşünürler.
  • Açıklama ise bunlardan hiç biri değildir. Sadece, öğrenciler ilk yapılan açıklama ile 5B sınıfındaki öğrencilerin özel olduğunu düşünerek bu sınıfa tüm sınıflardan daha çok ilgi göstermiş, dersleri daha özenli anlatmış ve not verirken de bilinçaltındaki etki ile iyimser davranmışlardır.

Kısaca bu şekilde örneklendirilen Plasebo etkisi sadece tedavi kapsamında değil hayatın her alanında ortaya çıkar.

Plasebo Etkisi Depresyonu Geçirir Mi?

Plasebo etkisinin depresyonu gidermesi mümkündür. Adelphi Üniversitesi Gelişmiş Psikolojik Çalışma Enstitüsü bu konuda çalışmalara imza atmıştır. Kuruluş, 165 depresyon hastası üzerinde 16 haftalık bir uygulama yaparak, plasebonun antidepresan ilaçlar kadar etkili olduğunu ortaya koymuştur.

Hastalar sadece ilaç tedavisi uygulandığında % 31 oranında tedavilere yanıt verirken, sadece psikoterapiye % 28, Plasebo etkisi uygulamasına ise % 24 oranında cevap vermişlerdir. Aradaki farkın çok düşük olduğuna dikkat çeken tıp uzmanları, bu durumun tesadüf olmadığını net şekilde açıklamışlardır.

Uzmanlar beynin kimyasal yapısı gereği iyileşmeyi tetikleyen veya ağrıları kesen maddeleri zaten içerdiğini, ilaç almanın ise sadece bu kimyasal işlemi hareket geçirdiğiniz ifa ederler. Plasebo etkisinde ise yalancı diğer bir ifade ile zararsız ve etkisiz ilaçlar bu işlemleri psikolojik yoldan harekete geçirmeye yardımcı olurlar.

Ameliyatta Plasebo Etkisi

Cerrahi operasyonda Plasebo etkisi hakkında detaylar şu şekilde sıralanırlar:

  • Ameliyatlarda Plasebo etkisi oluşumu ilk olarak 1950 yılında kanıtlanmıştır.
  • LIMA operasyonu adı verilen ağrıya sebep olan iç meme bağlarının bağlanması ameliyatı Plasebo etkisinin kanıtlanmasında kullanılır.
  • Ağrı şikayeti olan hastalar iki guruna ayrılıp, bir kısmına gerçek LIMA ameliyetı yapılır.
  • İkinci guruba ise narkoz verilip ardından sadece küçük bir kesi atılıp dikiş uygulanır ve ameliyat yapılmaz. Burada hastanın sadece ameliyat olduğuna gerçekçi koşullarda inanmaları sağlanır.
  • Ameliyatlar ardından yapılan çarpıcı gözlemde ise ağrının tüm hastalarda son bulduğu ve kimsenin uzun dönemde ağrıdan şikayet etmediği görülür.

Bu ilginç etki test kapsamında cerrahi literatüre de giriş yapar.

Plasebo Etkisi Neden Kullanılmıyor?

Plasebo etkisinin kullanılmama sebepleri şu şekilde sıralanır:

  • İlaç firmalarının tedavi süreci üzerindeki yatırımları ile zıt yönlü olması,
  • Modern zamanda hasta sayısının çok yüksek olması ve birkaç dakikalık ilaç yazma işleminin tedavi edilecek hasta sayısını yükseltmesi,
  • Plasebo etkisini görmek için birkaç dakikalık olan ilaç yazma işleminde çok daha uzun telkinler yapılan, minimum 1 haftalık uygulamalar gerekmesi,
  • Son olarak 2019 yılında huzursuz bağırsak sendromunu geçirmede uygulanan Plasebo etkisi testine rağmen tüm hekimlerin etkiler hakkında ortak noktada buluşamaması,

Bu gibi sebeplere bağlı olarak modern tıpta bu tedavi aktif olarak kullanılmaz.

Plasebo Etkisi Başarı Oranları Neler?

Plasebo etkisinin başarı yüzdeleri şu şekilde sıralanır:

  • Kötü huylu bağırsak kanseriyle mücadelede % 60 oranında etkilidir.
  • Depresyon problemlerinde kişinin hastalığının ilerleme evresine bağlı olara % 32 ila %80 arasında fayda görülür.
  • Migren problemini% 40 oranında tedavi eder.
  • Kronik yorgunluk sorunlarını % 20 oranında iyileştirir.

Diğer yandan kanser hastaları için Türkçe ve yabancı dillerde kaleme alınana birçok tıp makalesi ve kaynağında açıklanan moralin kanser hastaları için yüksek oranda önemli olduğu konusu, Plasebo etkisi ile bağlantılıdır. Hastanın kendini iyileşme sürecinde yüksek moralde tutarak tüm ilaçların onu hastalığından kurtaracağına kendine ikna etmesi, tedavi sürecine başarı kazandırır ki bu Plasebo etkisi olarak adlandırılır.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.