Sera Etkisi: Aşırı Isınmaya Bağlı İklimsel Bozulma

0

Sera etkisi, Dünyaya yansıyan güneş ısınlarının atmosferde yer alan karbondioksit, metan gazları ve su buharı tarafından tutulması ile oluşan ve dünyayı ısıtan faaliyettir. Atmosferde yer alan bu gazların artışı ise sera etkisi düzeyini yükseltir. Karbondioksit ve diğer sera gazı miktarların artış, doğal sera etkisini şiddetlendirirse küresel ısınma etkileri gözlemlenir. Dünyada karbon kaynakları kararlı düzendeyken, fosil yakıt kullanımının artışı ve ormanların tahribatı, sera gazlarının yüksek oranda havaya karışmasına ve sera etkisini normal düzeylerin üzerine çıkarır. Sera gazlarının ve etkisinin doğal fenomene uyumlu seviyede oluşu ise yararlı ve canlılar için gereklidir.

Sera Etkisi Gazları Nelerdir?

Sera etkisi gazları şu şekilde sıralanır:

  • Karbondioksit: Dünyanın ısınmasında önemli rol oynayan, güneş ışınlarının yer yüzüne ulaşımında geçirgenliği sağlayan gazdır. Karbondioksit sayesinde güneç ışınları yeryüzüne çarpar ve soğurulur. 19 yüzyıla kadar atmosferde 290 ppm olan karbondioksit, fosil yakıt kullanımları ardından artık, 380 ppm düzeyindedir. Bu durum sera etkisinde artışa sebep olur.
  • Metan: Oranı binlerce yıldır değişmeyen ve ardından 1950 sonrasında%1’lik atışlar ile son ölçümlerde 1,7 ppm düzeyine ulaşan gazdır. Amerika’da geniş çöplük alanlarında yüksek oranda yer alır. İyi havalandırmama sonucunda ise çöplüklerde içten patlama ve yanmalara sebep olan metan, havaya karışır.
  • Azot Oksit: 250 santigratta azot ve oksijenin kimyasal reaksiyona girmesi sonucu oluşan gazdır. Katı fosil atıkların yanması sonucunda ortaya çıkar. Araç egzozlarından çıkan bu gazın yüksek oranda oluşu çevre ve hava kirliliğine yol açar.
  • Su Buharı: Küresel ısınma etkisi ile artan buhar çeşididir. Traposferdeki standart yoğunluğu canlılar için yararlıdır. İnsan kaynaklarının iklim seviyelerini değiştirmesi ile su buharında oluşan artış ise sera etkisini yükseltir.

Sera Etkisinin Sonuçları Neler?

Sera etkisinin neticeleri şu şekilde sıralanır:

  • Şiddetli kasırgalar,
  • Uzun süreli kuraklık ve sel gibi dengesiz doğa fenomenleri,
  • Küresel ısınma,
  • Kutup buzullarının erimesi,
  • Erime ardından kıyı kesimlerinin ortadan kaybolması,
  • Dünya üzerinde yer alan yaşam alanlarının azalışı,
  • Su kaynaklarının tükenmesi ve canlıların suya ulaşımının güçleşmesi,
  • Sıcaklık artışı etkisi ile kuraklık,
  • Kuraklığın ve güneş ışınlarının yüksek etkileri ile yangın oranlarında artış,

Bu gibi olumsuz sonuçlar sera etkisinin yüksek düzeye oluşması temelli gerçekleşirler.

Sera Etkisinin Azaltılması İçin Neler Yapılır?

Sera etkisini düşürmek için yapılanlar şu şekilde sıralanır:

  • Sanayi tesis bacalarına filtre takma,
  • Yüksek kalorili yani bir yakımda çok daha uzun süre ısıtan kömür kullanma veya kömür kullanımını ortadan kaldırma,
  • Baca ve soba borularını düzenli temizleme,
  • Pencere, çatı, kapı izolasyonlarına önem verme,
  • TSE belgeli soba kullanımı tercih etme,
  • Doğal kullanımını yaygınlaştırma,
  • Kalorisi düşük, kaçak kömür üretimini durdurma,
  • Periyodik kalorifer bakımlarına önem verme,
  • Yeni yerleşim mimarisinde ise merkezi ısıtma sistemlerinin tercih edilmesi,
  • İmar planlarına hava kirliliğini önleyici tedbirler ekleme ve yeşillendirmeyi yükseltme,
  • Toplu taşıma araçlarını tercih etme,
  • Atıkların uygunsuz tesislerde yakılarak ortadan kaldırılmasını engelleme ve denetleme,
  • Sanayi yerleşimlerinin rüzgar ve canlı yerleşim alanlarına uzaklık konuları dikkate alınarak yapılması,
  • Bir imar planı ile Sanayi çevresinde sonradan yapılaşma oluşumunun engellenmesi,
  • Araçlarda egzoz emisyon ölçümü yapma,
  • Alternatif enerji ile çalışan (elektrikli) araç kullanımının özendirilmesi,

Bu gibi önlemler ve uygulamalar kapsamında aşırı sera etkisi oluşumunun önüne geçilir.

Sera Etkisi Yararları Neler?

Sera etkisinin yararları şu şekilde sıralanır:

  • Doğal fenomene uygun sera etkisinde canlı yaşamının devamı,
  • Atmosferin gerekli ısıyı tutma düzeyini koruması,
  • Su buharının Dünya üzerinde gerekli örtü görevini yapması,
  • Yeryüzündeki suların sıcaklığını koruması,
  • Okyanus ve nehirlerin donmasının önleme,
  • Bitkilerin yetişmesi için gerekli sıcaklık değerini koruma,
  • Atmosferdeki azot, helyum, oksijen, hidrojen oranları dengesini sağlama,
  • Dağların çöle dönüşmesini engelleme,

Bu faydalar doğa için gerekli olan seviyedeki sera etkisi sonucunda elde edilir. Zararlı gazlar ile yükselişe uğramayan sera etkisi, yaşamın devamlılığı ve iklim değişikliklerinin düzenli devamı için gerekli koşulları oluşturur. Yükseliş etkisinde ise denizler, buzullar ve deniz altında yaşayan canlılar ilk olarak olumsuz koşullardan etkilenirler. Bu kapsamda ilk adımda deniz canlılarının hayati koşulları tehlikeye girer.

Sera Etkisi Çeşitleri Neler?

Sera etkisi türleri şu şekilde sıralanır:

  • Doğal sera etkisi: Güneşten gelen ışınların atmosfere çarpması ve bir kısmının yeryüzü ve atmosferde geri yansıması sonucunda oluşan etkidir. Burada ışınlar atmosferde ve ozonda yer alan gazlar yoluyla soğurulur. Belirli kısım ile atmosferden geçerek yeryüzüne ulaşır. Yeryüzüne gelen kızıl ötesi ışınlar, geriye yansıdıklarında su buharı ve diğer gazlar yardımıyla tutulurlar. Tekrar geri yansımaları ile Dünya ısınır. Bu işlem yaşam devamı açısından önemlidir.
  • Kuvvetlenmiş Sera Etkisi: Sanayi devriminden bu yana insanoğlunun ormanları yok etmesi, egzoz gazları ile havayı kirletmesi, parfüm kullanımı gibi sebepler ile sera gazlarındaki birikmenin artışı sonucu doğan aşırı ısınmadır.

Sera Etkisi Neden Önemli?

Sera etkisinin önem sebebi, dünyanın ortalama 14 santigrat olan ve yaşamın devamı için gerekli olan ısınma eyleminin sera etkisi ile sağlanmasıdır. Diğer yandan 14 santigrat olan düzeyin 18 santigrat’a ulaşması ve bu değeri aşması ise zararlıdır. Eğer sıcaklık 18 santigrat düzeyine ulaşsaydı, dünyanın atmosferi olmazdı. Bu durumda sera gazlarının yükselme etkisi ile 32 dereceye ulaşan Dünya genel sıcaklığında yaşam devam edemezdi.

CFC Sera Etkisi Yapıyor Mu?

CFC’nin sera etkisi yapma niteliği taşıdığı belirtilir. CFC kuvvetlenmiş sera etkisi oluşumunda rol oynayan bir gaz çeşididir. Klorofloro karbonlar arasında yer alan bu gaz, parfümlerden atmosfere yayılır. Ozon ile tepkimeye girdiğinde ise reaksiyon sonucu parçalanır. Bu faaliyet sırasında ozon tabakasında ozon derişimi azalır. Küresel ısınmanın başlıca sebepleri arasında parfümlerde yer alan CFC bulunur.

Fosil Yakıtlar Sera Etkisi Yapar Mı?

Fosil yakıtların sera etkisi yapma özellikleri bulunur. Fosil yakıtlar imha işlemine tabi tutulduklarında karbondioksit açığa çıkar. Karbondioksit ise atmosferde yer alan sera gazlarının en önemlisi olarak bilinir. Atmosferde ne kadar fazla oranda fosil yakıt temelli karbondioksit gazı var ise ısının tutulma değeri de o kadar yükselir.

Atmosferin bu denli ısınması ise sera etkisinin standart dışı düzeyde yükselmesine ve iklim değişikliklerine yol açar. Bu kapsamda fosil yakıtların ozonu ve Dünya iklimini olumsuz yönde etkilediklerine değinilir.

Diğer yandan Zaralı böcekleri öldürmek için kullanılan fakat bilimsel araştırmalar ile böcekleri öldürme etkisine sahip olmadığı kanıtlanarak, yasaklana DDT ve içerdiği diklorodifenniltriloeatan gazı, yüksek sera etkinse neden olur. Yine böcek öldürmek amacıyla tarım alanlarında aşırı kullanılan dioksin, doğaya bir kere girdikten sonra bir daha dışarı atılamayan ve yüksek sera etkinsi tetikleyen bir maddedir. Kansere sebep olan ve bitkilere geçiş ile nesilden nesile kanserin yayılmasını sağlayan maddenin, havaya karışan gazı aşırı sera etkisi oluşumunu tetikler.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.