Serotonin ve Dopamin

0

Ruhsal durumumuz, duygu durum ve davranışlarımız üzerinde çevresel ya da fiziksel faktörlerin olduğu kadar vücudumuzun doğal olarak yönettiği bazı kimyasal maddeler vardır. Bunlar genellikle hormonlar olabilmektedir. Bu yazımızda bu hormonlardan olan Serotonin ve Dopamini tanıyacağız. Eksiklikleri genel olarak mental sağlığımız üzerinde olumsuz etkileyebilmektedir buna bağlı olarak belki de son zamanlarda kendinizi iyi hissetmiyor olmanızın sebebi olabilirler.

Serotonin Nedir?

Ruh halinizden ve duygularınızdan hangi hormonun sorumlu olduğunu hiç merak ettiniz mi? Serotonin, ruh halimizi, refah ve duygularımızı ve mutluluğu dengeleyen anahtar bir hormondur. Bu hormon tüm vücudumuzu etkiler. Beyin hücreleri ve diğer sinir sistemi hücrelerinin birbiriyle iletişim kurmasını sağlar.

Serotonin Vücudumuzda Nerede Bulunur Ve İşlevleri Nedir?

Serotonin çoğunlukla sindirim sisteminde bulunur ancak kan trombositlerinde ve merkezi sinir sisteminde de bulunur. Merkezi sinir sistemindeki “serotonin” uyku, iştah, hafıza, cinsel ve sosyal davranışlar ve ruh hali üzerinde etkili olurken mide-bağırsak kanalında bulunanlar ise sindirimi düzenlemede etkilidir. Serotonin;

  • Depresyonu azaltmaya,
  • Kaygıyı düzenlemeye yardımcı olur. Ayrıca kan pıhtılaşması ve kemik sağlığında da oldukça önemlidir.

Kan pıhtılaşması:  Kan trombositleri, yaraların iyileşmesinde yardımcı olmak için serotonin salgılar. Serotonin küçük arterlerin daralmasına ve kan pıhtılarının oluşmasına yardımcı olur.

Kemik sağlığı: Serotonin kemik sağlığında rol oynar. Kemiklerde önemli derecede yüksek serotonin seviyeleri osteoporoza yol açabilir, bu da kemikleri zayıflatır.

Serotonin Yapısı Nasıldır?

Serotonin esansiyel aminoasit triptofandan oluşur. Esansiyel aminoasitleri vücudumuzda üretemeyiz bu nedenle dışardan almamız gerekir. Serotoninde bulunan aminoasiti de beslenme yoluyla alırız. Ve genellikle fındık, peynir ve kırmızı et gibi gıdalarda bulunur. Triptofan eksikliği serotonin düzeylerinin düşmesine neden olabilir. Bu da anksiyete veya duygu durum bozukluklarına sebep olabilir.

Serotonin Seviyenizin Düşük Olduğunu Nasıl Anlarsınız?

  • Kendinizi sürekli sinirli ve stresli, asabi mi hissediyorsunuz?

En sık karşılaşılan problemlerden biri dürtüsel davranışlar ve saldırganlık halidir. Ancak eğer serotonin seviyesi normal seviyeye gelirse kendimizi daha mutlu ve etrafımızdaki olay ve insanlara daha sabırlı ve anlayışlı olabiliriz.

  • Sürekli çikolata veya tatlı yiyecekleri mi yemek istiyorsunuz?

Özellikle kadınlarda serotonin seviyesi normal seviyenin altına indiğinde karşılaşılan bir durum çikolataya ve tatlı yiyeceklere saldırmaktır. Vücudumuz serotonini arttırabilmek için çözümü bu yiyeceklerde arayabilmektedir. Ancak bunun yerine daha sağlıklı yiyecekler tüketerek de serotonin seviyesini yükseltebiliriz.

  • Uykuya dalmakta zorlanıyor musunuz?

Serotonin hormonunun uyku düzenimiz üzerinde önemli olduğunu belirtmiştik. Serotonin normal seviyenin altında olduğunda uykuya dalmada güçlük ve aniden uyanmalar yaşayabilirsiniz.

  • Baş ağrılarınız arttı mı?

Son zamanlarda yapılan araştırmalar, serotonin seviyesinde yaşanan dalgalanmaların kronik tansiyon, küme baş ağrıları ve migren ile doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Ama tabii ki bu rahatsızlıkların birçok nedeni olabilir. Eğer böyle bir şikayetiniz varsa bir doktora danışmanızda fayda vardır.

Bunların dışında artan kaygılar, iştahınızdaki değişimler ve günlük hayatınızda yaptığınız işlere karşı isteksizlik de görülebilmektedir.

Dopamin Nedir?

Dopamini “iyi hissetmek, mutluluk” kelimeleriyle anılırken ve bunda etkisi olduğunu duymuş olabilirsiniz. Evet dopamin tam da bu konuda başrol diyebiliriz. Dopamin, zevk ve ödül ile güçlü bir şekilde ilişkilidir. Tabii ki bu kadar basit değil. Aslında dopamin karmaşık bir kimyasal maddedir.

Dopamin, beyinde yapılan bir nörotransmitter maddedir. Temel olarak, nöronlar arasında kimyasal bir haberci görevi görür, vücuttan da beyne sinyaller taşır. Duygusal tepkilerimiz ve eylemlerimizin kontrolünde önemli rol oynar.  

Dopaminin Ne Zaman Salgılanır?

Belirli bir etkinliği zevkle ilişkilendirirken dopamin devreye girer. Veya herhangi bir ödül beklerken dopamin salgılanır. Nasıl yani? Şöyle bir örnek verelim. Evde kendinize çikolatalı kurabiye yaptınız ve fırına verdiniz. Kurabiyelerin pişmesini beklerken onların kokusunu duyduğunuzda dopamin salgısı artabilir. Ödülü kurabiye olarak düşünebilirsiniz. Güzel bir şeyin olmasını beklerken veya beklediğiniz şey gerçekleştiğinde dopamin salgılanır, sizi iyi hissettiren mutlu olmanızda görevli olan işte bu hormondur. Şimdi tam tersini düşünelim. Tüm gün evdeki çerezlerinizin hayalini kurdunuz, bir film açıp izlerken atıştırmalık yapacaktınız. Ancak ev arkadaşınız çerezleri yemiş. Bunu gördüğünüzde ise yaşadığınız hayal kırıklığı dopamin salgısını azaltır.

Bu “iyi hissetmek” rolünden çok daha fazla işlevleri de var tabii.

Dopamin Hormonunun İşlevleri Nelerdir?

Dopaminin vücudumuzdaki işlevlerini saymakla bitiremeyiz. Hemen hemen beynin tüm çalışmalarında belirleyici olan merkezi bir güç kaynağıdır. Kan akışı, sindirim, kalp ve böbrek fonksiyonu, ağrı işleme, pankreas fonksiyonu ve insülin regülasyonu, zevk ve ödül arama davranışı ve strese yanıt bunlardan bazılarıdır. Diğerlerinin de ayrı ayrı inceleyelim.

  • Dopamin ve Hareket Kabiliyeti

Beyin tarafından kontrol edilen tüm hareketlerimiz, beynimizdeki bazal gangliya gözetiminde gerçekleşir. Ancak bazal gangliyaların düzgün çalışabilmesi için öncelikle komşu nöronlardan yeterli miktarda dopamin salgılanması gerekmektedir. Eğer yeterli miktarda salgılanmazsa hareket koordinasyonunda bozuklukluk yaşanabilir. Bu da bize dopamin eksikliğine bağlı oluşan Parkinson hastalığını açıklamaktadır.

  • Dopamin ve Hafıza, Öğrenme Etkisi

Düşünme ve hafızayla ilgili olan prefrontal korteks, çoğu zaman dopaminle ilişkilidir.  Öğrenme süreçlerinin yanı sıra, bilgilerin nasıl ve ne şekilde saklandığı üzerinde de dopaminin etkisi vardır. Dopaminin ödül ve keyifle doğrudan ilişkili olduğunu söylemiştik. Öğrenme şekilleri ödülle bağlantılı olduğunda daha kolay ve kalıcı şekilde öğrenebiliriz. Bu nedenle bize keyif veren etkinlikleri veya olayları daha iyi hatırlarız.

Dopamin gündüzleri akşam saatlerine göre daha fazla salgılanır. Bu durum akşamları sakinlemenizi ve uykunuzun gelmesini sağlar.

  • Dopamin Çok Salgılanırsa Ne Olur?

Çok yüksek dopamin seviyeleri, en azından bir süreliğine dünyanın tepesinde hissetmenizi sağlayabilir. Ayrıca sizi her açıdan ciddi bir hıza sokabilir. Düşünceleriniz, duygularınız ve hatta kilo artışınız bile hızla değişir. Bunun neden olabileceği rahatsızlıklar:

  • Halüsinasyonlar
  • Şişmanlık
  • Bağımlılık
  • Şizofreni

Dopamin Salgısının Eksikliğinde Ne Olur?

  • Parkinson hastalığı belirtileri; titreme, yavaş hareketler ve bazen psikoz olarak görülebilir.
  • Depresyon belirtileri; üzüntü, uyku problemleri ve bilişsel problemler olabilir.

Dopamin ve Serotonin Salgılanmasını Doğal Yollardan Arttırabilirsiniz!

1) Beslenme Düzeninizi Değiştirin

Hormonların yapısı aminoasittir. Ve bu aminoasitler esansiyel aminoasitlerden oldukları için beslenme yoluyla almalıyız. Et, süt, yumurta gibi hayvansal proteinler çok önemlidir. Deniz mahsulleri de bu takviyede önemlidir. B vitamini içeren gıdaları da tercih etmelisiniz. Özellikle B6 bakımından zengin olan pirinç, muz, makarna, avokado ve B12 bakımından zengin olan kırmızı et tüketiminizi arttırabilirsiniz.

Probiyotikler, bağırsak sağlığımız için çok önemlidir. Bağırsak florasının dengesini korur bu da serotonin hormonunun normal seviyesinde olmasını sağlar.

2) Günışığından Daha Fazla Faydalanın

Güneş ışığı dopamin ve serotonin salgılanmasını kamçılayabilir. Ancak cildinizin zarar göreceği kadar güneş altında durmayınız. Ayrıca Güneş ışığından aldığınız doğal D vitamini de bu hormonların artışında olumlu etkiye sahiptir.

3) Hareket Edin

Birçok araştırma sonucuna göre düzenli yapılan egzersizler serotonin ve dopamin salgısını arttırdığını göstermiştir.

4) Yeterli Miktarda Uyuyun

Uyku eksikliği beyindeki dopamin ve serotonin duyarlılığını azaltabilir ve aşırı uyku hali hissine sebep olabilir. İyi bir gece uykusu uyumaya çalışın.

Makalemiz herhangi bir tıbbi bilgi ve tavsiye içermemektedir.Bu bilgiler araştırma sonucu elde edilmiştir.

Kaynakça:

  • https://www.healthline.com/health/dopamine-effects#high-dopamine-levels
  • https://www.healthline.com/health/mental-health/serotonin
  • https://www.healthline.com/nutrition/how-to-increase-dopamine#section7
  • https://www.blogteb.com/vucudunuzdaki-serotonin-orani-dusukse-siz-yukseltin-hem-de-dogal-yollarla/
  • https://www.e-psikiyatri.com/dopamin-nedir

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.