Birleşik Duyu: Sinestezi

0

Sinestezi hastalığı kısaca renkleri duymak ve şekilleri tatmaktır. Evet yanlış duymadınız, şekilleri tatmak ve renkleri duymak. Hastalığın her iki çeşidinde de farklı belirtileri bulunmaktadır. Tamamen istem dışı olan bu hastalık kişilere zaman zaman zor anlar yaşanmaktadır. Yani kalbin atmasını kendiniz engelleyemediğiniz gibi sinestezi hastaları da renkleri duymayı, sesleri görmeyi, şekilleri tatmayı engelleyemez.

Sinestezi Nedir?

Sinestezi, kelime anlamı olarak birleşik duyu anlamına gelir. Sin (birlikte) ve aitshesis (duygu) kelimelerinden türer. Bir duyu diğeri ile birleşiktir. Örnek vermek gerekirse beyin duyduğu sesi zihinde görsele çevirir, gördüğü şeyi ise ses dönüştürür. Sinestezi hastalığında sesler koklanır, şekiller tadılır, renkler de duyulur. Hastaların vücut içi mekanizmaları bu şekilde çalışır. Bu istemli değil istemsiz olarak gerçekleşir. Bir duyu diğer duyuyu otomatik olarak uyarır. Tamamen istem dışı olan bu hastalık kişilere zaman zaman zor anlar yaşanmaktadır. Yani kalbin atmasını kendiniz engelleyemediğiniz gibi sinestezi hastaları da renkleri duymayı, sesleri görmeyi, şekilleri tatmayı engelleyemez.

Sinestezi Çeşitleri Nelerdir?

Doğal yani doğumdan itibaren olabildiği gibi sonradan da kazanılabilir.

  • İkiye ayrılır: kazanılan sinestezi ve nedeni çözülemeyen sinestezi.

Sonradan kazanılan sinestezide, sinestezi başka bir hastalıkla meydana gelen bir olaydır. Genelde epilepsi hastalarında bu gözlemlenir. Epilepsi hastalarında duyusal geçişler çok fazladır. Bu hastaların %4’ünde sinestezi de görülür. Epilepside de sinestezide de beynin anormal ve aşırı elektrik üretme durumu vardır. Hastalık, bir süre sonra kendiliğinden iyileşme gösterebilir.

Nedeni çözülemeyen sinestezilerinin ise ayrı bir skalası vardır. Bu hastalık çeşidi her 25.000 insanda bir görülebilmektedir. Aslında nadir görülür. Nedeni çözülemeyenler genellikle kafa travmaları, kimyasal kullanım, beyin hasarları gibi durumlarda ortaya çıkar.

Sinestezi şu şekilde gruplara ayrılabilir: Rakam forum sinestezisi, ses dokunma sinestezisi, ses renk sinestezisi. Algılar da birbirine karışabilir. Çok ilginçtir ki hastalar salı günü sinirli, A harfini görünce mutlu, 17 sayısını duyunca duygusal olabilir. Algıların sürekli değişim göstermesi kişinin iş ve ilişki hayatında kendisine zorluklar çıkarır. Güzel bir iş yemeği sırasında duyduğu bir kelimeden veya gördüğü bir nesneden tetiklenip sinirlenebilir, iş yemeğini berbat edebilir.

Sinestezinin Belirtileri Nelerdir?

Sinestezinin genel belirtileri şunlardır:

  • Algılar sabittir. Yani kişi 17 sayısını görünce hep duygusallaşabilir. Nerede gördüğü veya duyduğu pek fark etmez.
  • Algılar hep aynı şekilde oluşur.
  • Algılar, hafızada yer eder ve kolay kolay unutulmaz.
  • Algılama sonrasında duyular aniden boşalır.
  • Rahatsızlık kesinlikle otomatiktir ve kişinin isteği dışında oluşur.

Ortak bir kişilik yapıları yoktur. Erkeklerde daha sık rastlanır. Araştırmalara göre rahatsızlık geni X kromozomu üzerinden taşınır. Sinestezi hastalarının hafızaları çok kuvvetlidir. Bu yüzden bu durumun beynin sol küresiyle alakalı olduğu düşünülür. Sinestezinin, beynin sol yarım küresiyle ilgili ve hipokampus bezine bağlı bir fonksiyon olduğu da söylenenler arasında. Ancak hala kesin bir nedeni bulunamamıştır. Bu hastalık zarar verici yanlar taşıdığı gibi kişinin sanatsal alanlarda büyük başarılara imza atmasına neden olur. Geçmişten bugüne birçok ünlü ressam, müzisyen ve şairler bu gibi deneyimleri yaşamıştır. Ünlü şairlerin sinesteziyi çağrıştıran bazı dizeleri:

Charles Dickinson:

“…Salkım söğüdün tatlı kokusunu işitebiliyordum…” 

Poe’nun;

“…Yaklaşan karanlığın sesi…”

“…Kül rengi alacakaranlığın uğultusu…”

Sinestezi hastaları, istemsiz ve kasıtsız bir şekilde bir şeyleri bir şeylere benzetir. Beyin sürekli aktiftir. Bu kişiler , insanları insan olarak değil de görsel, işitsel veya nesne olarak hatırlayabilir. Kişi, babasını su, ablasını bir köpek gibi düşünebilir.

Sinesteziye Hastalarının Kişilik Özellikleri

Sinestezi hastalarının kişilik özelliklerine bakalım şimdi de:

1-Yön duyguları çok zayıftır. Sağı ve solu dahi karıştırırlar.

2- Zeka seviyeleri genelde yüksektir. Fakat basit hesapları yapamayabilirler. Bu anormal bir durumdur.

3- Hafızaları çok iyidir. Bir gördüklerini bir daha unutmazlar.

4- Ruhsal bir hastalıkları yoktur. Bu, toplumsal olarak yanlış bilinir. Kişi yalnızca benzetmeleri çok fazla yapar.

5- Disleksi, epilepsi, dikkat eksikliği gibi durumlarda da rastlanabilir. Migren hastalıklarına sık rastlanır.

6- Deja vu yani yaşamışlık hissini sık yaşarlar. Olacak olayları rüyalarında görebilirler.

7- Kalıtsal olduğu düşünülür. Aileden gelmesi olasıdır.

8- Birçok şeyi birlikte algılarlar. Normalde, bir obje bir insan için tek bir anlama sahipken onlara iki üç şeyi çağrıştırır.

9- Konsantrasyon bozukluğu sık sık yaşarlar. Çok basit bir konuda birçok sinyal aldıklarından konsantrelerini stabil tutamazlar. En basit şey bir anda en zor şey olabilir. Bu durum kesinlikle kontrollerinde değildir. Bir matematik sorusu onlara, onlarca rengi, duyguyu, şekli, tadı çağrıştırabilir. Böyle bir durumda matematik sorusunun çözümüne de ulaşmak oldukça zor bir hal alır.

Sinestezi hastaları, Beethoven dinlerken zihinlerinde havai fişek gösterileri olabilir. Gazete okurken her kelime birçok rengi çağrıştırabilir. Kapı çaldığında sesin çağrışımı olarak üçgenler, kareler görebilirler. Gökkuşağına veya gökyüzüne bakarken çeşitli sesler çağrışabilir.

Intel Instructables, bu kişiler için bir maske tasarladı. Maske ile duyular birbirine karışmıyor. Kişi, maskeyi taktığında parmağının ucundaki vericilerle dokunduğu nesnenin kokusu kişiye iletiliyor. Yani sinestezi hastası, artık bu kokuyu aldığında farklı olarak başka hiçbir his hissetmemiş olacak. Cihaz, renk algoritmasından yola çıkıyor. Herbir nesnenin rengini tarıyor ve kokusunu vericilerle burna veriyor. Maske 3 ay kullanıldıktan sonra vücut bu sisteme adapte oluyor ve duyular tekrar geri kazandırılıyor.

Hastalık mı Değil mi?

Bazı uzman doktorlar sinesteziyi bir hastalık olarak algılarken bazıları ise hastalık olarak görmüyor. Bazı sinestezi hastalarının hayatları hiç olumsuz etkilenmediği gibi bazı hastaların gündelik yaşamları zaman zaman olumsuz etkilenebiliyor. Kimyasal madde kullanımı ve travmalar da sinesteziye sebep olabiliyor. Ancak özellikle travmaya bağlı sinestezi kendisiyle birlikte bir çok problemi de beraberinde getirebiliyor. Bu yüzden tedavi edilmesi gerekebilir. Sinestezi toplumda az da görülse kesinlikle araştırılmaya değer bir konu.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.