Tansiyon: Damarlardaki Kan Basıncı

0

Dolaşım sistemi kalp ve kan damarlarından oluşan, vücut hücrelerine besin ve oksijen taşınmasında görevli sistemdir. Pulmoner (Küçük) ve Sistemik (Büyük) olmak üzere iki çeşit dolaşım vardır. Tansiyon bu sistemde önemli role sahiptir.

Pulmoner dolaşım, kalp ile akciğerler arasında gerçekleşir. Soluk alıp verme esnasında alınan oksijenin kan dolaşımına katıldığı yerdir. Kalbin sağ karıncığından çıkan kirli kan, akciğer atar damarı ile akciğere gelip temizlenir.

Sistemik dolaşımda tüm vücut hücrelerine kan iletilir ve bu böylece besin ve oksijen taşınmış olur. Dolaşım hakkındaki ön bilgilerin ardından, bu yazımızın asıl konumuz olan tansiyon hakkındaki başlıklara geçebiliriz.

Tansiyon nedir ?

Kanın vücuda sağlıklı bir şekilde taşınabilmesi için kalp tarafından uygulanan bir pompalama gücü mevcuttur. Bu gücün, kan damarlarının duvarlarına uyguladığı basıncına tansiyon adı verilir.

Kan basıncı, ilgili ölçüm aletleri tarafından “mmHg” birimi cinsinden ölçülür. Açılımı “milimetre cıva” dır.İki adet sayı ile belirlenir.Bunlardan biri büyük, diğeri küçüktür.İki çeşidin adı da buradan gelmektedir.

  • Büyük (Sistolik) Tansiyon : Kalp atımı esnasında, kan basıncının ulaştığı en yüksek seviye olarak ölçülür.
  • Küçük (Diyastolik) Tansiyon : İki kalp atımı arasında kalbin gevşeme, rahatlama anında kan basıncının ulaştığı en düşük seviye olarak ölçülür.

Dünya genelinde 1976 yılından beri, standart olarak 120/80 mmHg basınç normal seviye kabul edilmektedir. Fakat bu değerler yaşanılan yerin özelliklerine göre kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.

Tansiyon çeşitleri nelerdir ?

Hipertansiyon

Hipertansiyon, arteriyal kan basıncının yükselmesidir. Kan miktarının veya periferik direncin artması kan basıncını arttırır.

Dünya Sağlık Örgütü tarafından sistolik basıncın (büyük tansiyonun) 140 mmHg ve üzeri, diastolik basıncın (küçük tansiyonun) 90 mmHg ve üzeri olması hipertansiyon olarak belirlenmiştir.

Uzmanlar tarafından hipertansiyon tanısının koyulabilmesi için kan basıncının bir veya birden fazla defa normal değerler üstünde çıkması yeterli değildir.Sağlıklı tanı koyulabilmesi için en az 1 hafta boyunca sabah akşam Holter cihazı ile takip yapılmaktadır.

Kan basıncı değerleri yaşa bağlı olarak değişebilir. Uzun süre devam eden yüksek tansiyon kalp-damar sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu etkiler uzun dönemde belirtilerini göstermeye başlar. Bu nedenle hastalığın kontrol altına alınabilmesi için erken tanı çok önemlidir.

Hipertansiyon Risk Faktörleri Nelerdir ?

  • 40 yaşın üzerindeki bireylerde hipertansiyon daha sık görülür
  • Erkeklerde kadınlara oranla daha sık görülür
  • Ailede hipertansiyon hikayesi varsa hastalığa daha yatkın olurlar
  • Fazla kilolular yağ oranının fazlalığı nedeniyle risk altındadırlar
  • Aşırı tuz tüketimi. Tuz,vücutta su tutulumunu arttırarak hipertansiyona yol açabilir.

Hipertansiyon sebepleri nelerdir ?

Esansiyel (Primer) Hipertansiyon: Yüksek tansiyonu olan kişilerin %90-95’inde genellikle bir neden bulunamamaktadır. Primer hipertansiyon genellikle orta yaşlardan itibaren görülür. Bunlara neden olarak; böbrek ve endokrin sistemi bozuklukları gösterilebilir.

Sekonder Hipertansiyon: Bir sebep belirtebiliyorsa ya da bir rahatsızlık sonucu ortaya çıkmışsa buna sekonder hipertansiyon adı verilir. Doğum esnasında ya da sonradan ortaya çıkan böbreğin görev gören dokusunda meydana gelen hastalıklar,böbrek atardamarında darlık ve aort darlığı gibi hastalıklar sekonder hipertansiyonun nedenleridir.

Hipertansiyon belirtileri nelerdir ?

  • Sabah saatlerinde tansiyonun yükselmesine bağlı olarak baş ağrısı, kulak çınlaması ve baş dönmesi
  • Çarpıntı, nefes darlığı
  • Uyuşma,karıncalanma hissi, mental bozukluk, şiddetli baş ağrısı, dalgınlık, kusma
  • Basıncın beyni etkilemesinden dolayı gelişen görme bozuklukları
  • Böbreklerin etkilenmesine bağlı olarak gelişen boşaltım sistemi enfeksiyonları.

Hipotansiyon

Kan basıncının normal değerler altına düşmesine hipotansiyon denir. Sistolik kan basıncı 90 mm/Hg’dan düşük ve semptomatiktir.

Bazı bireylerde tansiyon değeri düşük olmasına rağmen belirti göstermeyebilir.Hipotansiyon genel olarak olarak hastalık değil de daha çok var olan hastalıkların belirtisi olarak karşımıza çıkar.

Düşük tansiyona alışkın olmayan kişilerde ani düşüşler kalbe giden kan miktarını azaltır ve buna bağlı olarak da hipotansif şok gelişebilir.

Hipotansiyon Risk Faktörleri Nelerdir ?

  • Kanamalar
  • Kalp kasının güçsüz olması
  • Kalp zarında iltihaplanma (Perikardit)
  • Kalp ritim bozuklukları
  • Kullanılan bazı ilaçlar
  • Su alımının yetersiz olması
  • Kansızlık
  • İshal
  • Karın boşluğunda sıvı toplanması
  • Enfeksiyonlar
  • Güneş çarpması

Hipotansiyon sebepleri nelerdir ?

Hipotansiyon sebepleri arasında birden fazla neden bulunabilir.En yaygın 3 sebep arasında;

  • Kalp rahatsızlıkları: Düşük kalp atım hızı,kalp krizi öyküsü ve kalp yetmezliği gibi maddeler düşük tansiyona sebep olabilir.
  • Hormonal (Endokrin) rahatsızlıklar: Diyabet hastalığı, tiroidin çalışmasını etkiler.Bu sebeple de kan basıncında değişiklikler meydana gelebilir. Tiroid bezi,vücudun hayati fonksiyonlarını düzenleyen salgı bezidir.
  • Aşırı su kaybı : Vücuttan, alınan miktardan daha fazla su kaybı meydana geldiğinde halsizlik,yorgunluk,baş ağrısı gibi durumlar yaşanabilir.Bu belirtiler düşük tansiyon durumunda ortaya çıkar.Örneğin yorucu ve ağır egzersizler su kaybını tetikleyebilen etkenler arasındadır.

Hipotansiyon Belirtileri Nelerdir ?

  • Yorgunluk
  • Halsizlik, bayılma hissi veya bayılma
  • Çarpıntı
  • Unutkanlık
  • Havada ışık noktalarının görülmesi
  • Kulak çınlaması
  • Ayağa kalkınca baş dönmesi

Hipertansiyondan korunmak için neler yapılabilir ?

  • Düzenli ve ağır olmayan aktiviteler yapılabilir
  • Tuz kullanımı azaltılabilir
  • Uzmanlar eşliğinde kolesterol ve yağ oranını düzenleyici diyetler uygulanabilir
  • Potasyum, magnezyum ve kalsiyum alımları düzenlenebilir.

Makalemiz herhangi bir tıbbi bilgi ve tavsiye içermemektedir.Bu bilgiler araştırma sonucu elde edilmiştir.

Kaynakça

  • https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/low-blood-pressure/symptoms-causes/syc-20355465#:~:text=Endocrine%20problems.,cause%20weakness%2C%20dizziness%20and%20fatigue.
  • https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/understanding-blood-pressure-readings
  • https://www.healthline.com/health/high-blood-pressure-hypertension/blood-pressure-reading-explained

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.